Sonntag, 22. Juli 2018

Nugae ineptiaeque Alpinae

Dum filius patrem ludit, quaedam de Alpibus Raeticis profero. Visne pelliculam videre?  NOLI DUBITARE PREMERE HIC! Visne legere sermonem exscriptum et quibusdam additamentis exornatum? Hac in pagella parumper maneas!
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - 


Piz Bernina aliaque cacumina Alpina

Salvete pariter omnes! Mihi nomen est Beatus Salodurensis. Versor  hodie in Alpibus Helveticis – nempe in valle Engadiniana. Ideoque quid sit mons, interrogare haud abs re mihi esse videtur. «Mons est terrae tumor altissimus», ut in Totius Latinitatis Lexico legitur. Adicere autem audeo hocce: Montes Alpini sunt terrae tumores altissimi nivibus sempiternis glacieque induti. 

Haud una de causa, sodales, mihi quidem Alpes arrident. Hac in regione Alpina, quae altitudine 2700 metrorum super maris aequor surgit, ver et aestas eodem fere tempore fiunt, utrumque anni tempus in unum fere convenit. Namque propter asperitatem frigorum plantis Alpinis ad crescendum, ad florescendum, ad fructus proferrendos non multum temporis est. Iam mox hic rursus ninguet. Ergo plantae Alpinae vivere properant. Quae quidem res mihi arridet. Bene, sodales, haec quidem hactenus! Bene valete!

Dienstag, 26. Juni 2018

Fabula de tribus anulis sive de religione, quae vera esse putatur

Nuperrime ab  ALEXANDRO VERONENSI rogatus sum, si quando anulum magicum invenirem, quam potestatem haberet. Hac de re iam egerant illi tres amici Americani, qui colloquium illud QUOMODO DICITUR inscriptum curant, hac de re iam egerat Irene Itala, quae emissionem interretialem, cuius index est SATURA LANX in lucem edit. Visne audire, quae Alexandro respondi, premas  HIC!

Visne legere fabellam lepidam spectans ad anulum quendam magicum, Hac in pagella parumper maneas!

In fabula scaenica c. t.  „Nathan sapiens“ (vulgo: Nathan der Weise) a Gotthold Ephraim Lessing poeta Germano conscripta et anno 1779 edita agitur de religione Christiana, Machumetana, Iudaica. Ante oculos igitur duas dramatis personas nobis ponamus, quae sunt: Nathan sapiens dictus, mercator Iudaicus dives simulque homo haud parvo liberalitate et Saladin, sultanus sive soldanus potentissimus, sed laborans fisco vacuo. Drama agitur Hierosolymis aetate media et quidem sacrarum quae dicuntur expeditionum temporibus.

Reliqua neglegamus, veniamus recta via missisque ambagibus ad actum III, scaenam septimam. Sultano interroganti, utrum religo Christiana an Machumetana an Iudaica vera sit, cum harum religionum una tantummodo vera esse necesse sit, Nathan historiam aut, si malumus, fabellam narrat hanc, quam hic illic quoque - pace vestra - coartare velim:

Abhinc remotissimos annos fuit quidam vir in solis orientis regione vitam degens, cui anulus erat pretiosissimus. Cui anulo insertus millium colorum opalus, cui tanta erat vis quamquam secreta, ut ante Deum hominesque  eum redderet pergratum, qui anulum - eius vi confidens - gerebat. Qua de causa mirum non erat, quod vir ille orientalis anulum numquam digito exuens constituit, utanulus mirus ad perpetuum in stirpe sua remaneret. Ita accidit, ut ille vir filiorum filio carissimo anulum tradens ei imperaret, ut idem faceret. Suo igitur quisque pater filio carissimo tradebat anulum. Cuicumque anulus erat traditus, is erat stirpis dominus ac princeps. 

Denique ornamento gemmato per saecula ex alia manu manum in aliam tradito anulus venit ad patrem quendam filiorum trium, quos amavit peraeque. Itaque pater quadam infirmitate pia adductus suorum cuique filiorum anulum promisit. Sed nunc, eheu, mortem obiturus pater ille misellus quid faciat? Secreto ab artifice quodam parari duos iubet alios anulos et tales quidem, qui omnino idem sint ac exemplar hereditarium. Cum artifex patri anulos reddat, ne pater quidem eos distinguere valet, nedum anulum sibi hereditate relictum recognoscat. Qua re patris animus non parum delectatur. Filiis separatim ad se arcessitis genitor anulos singulos tradit, tum animum efflat. 

Quod porro evenit, facillime intellegi potest. Patre enim vix mortuo suum quisque filius anulum ostendens se domus stirpisque principem dominumque esse contendit. Quid tum? Exquiritur, litigatur, in iudicium vocatur. Iudici quidem ex manu patris sui quisque anulum accepisse iurat. Et quam vere iurant! Fraudis invicem filii inter se accusaverunt, nam patrem tam pium quam innocentem fuisse toto ex animo iis persuasum fuit. 

Iudex ergo quid dixit? De filiis quid iudicavit? ‚Anulo vero’, inquit,  ‚talem vim miram esse audivi, ut, quicumque gerit, eum reddat pergratum ante Deum hominesque. Agedum dicite: Quem vestrum maxime diligitis? Quid nunc? Curnam tacetis? Amatne se quisque ipsum maxime? Profecto vos omnes fraudatores decepti estis! Minime enim veri sunt anuli vestri. Anulum quidem illum verum suspicor esse amissum. Hanc iacturam ut compensaret, pater vester anulos fabricandos curavit istos. Accipite quaeso hoc consilium: Si suum quisque vestrum anulum a patre accepit, suum quisque anulum certe verum iudicet! Fieri enim potuit, ut pater vester non iam unius anuli tyrannidem pateretur. Nam genitorem vestrum vos omnes peraeque amavisse neque quemquam praetulisse puto. Agedum! Suae quisque caritati praeiudiciis omnibus amotis se dedicet! Nitatur quisque, quantum potest, ut vim opali miram det effectui! Eam vim - homines beneficiis sibi concilians - adiuvet quisque mansuetudinis ac humanitatis plenus dedicatusque medullitus Deo. Simulatque tempora praeterire cessaverint, progenies arcessens vestras ad hanc sellam curulem iterum invitabo. Tum vero sedebit hac in sella curuli vir me sapientior et iudicabit. Abite quaeso ac valete!’ Quae cum dixisset, siluit iudex modestus.“

Hanc parabolam Lessing cum ab alliis tum ab Iohanne Boccaccio et quidem ab eius libro c.t. „Opus decem dierum“ (vulgo „decamerone“, cf. fabulam I,3) mutuatus finibus suis accommodavit. 

Nexus ad actum III,7 dramatis Lessingiani:

Samstag, 2. Juni 2018

De quadam muliere rebelli

Huius disputatiunculae pellicula in tutubulo (vulgo youtube) exhibetur. NOLI DUBITARE PREMERE HIC!  Visne legere sermonem exscriptum et quibusdam additamentis exornatum? Hac in pagella parumper maneas!


Conveniunt apte rosae ad amorem...

Salvete pariter omnes! Cari exspectataeque huc venistis. Mihi nomen est Beatus Salodurensis. Versor hodie quodam in hortulo Salodurensi. Namque huius disputatiunculae argumentum floribus exornare haud abs re mihi esse videtur. Conveniunt quippe apte rosae ad amorem. Nonne? Agere enim velim breviter de quibusdam amantibus sane illustribus pariterque vobis commendare quaedam scripta Latina audeo.

Nuperrime animum meum ad commercium epistolare inter Petrum Abaelardum et Heloissam applicui. Quas quidem fortunae vicissitudines amantes experti sint, breviter in memoriam revocare velim. Ecce: Historia hoc modo se habet:

Fuit Abaelardus theologus et philosophus, quo tum nemo fuit doctior, neque minus ingeniosa fuit Heloissa eius discipula. Ambo aetate florebant, florebat inter ambos amor nec minus ardebat libido. Tunc autem gravida facta est Heloissa. Parvulo nato inierunt amantes matrimonium idque quidem secretum. Heloissa enim matrimonium coram vel publice celebratum minime approbavit dicens Abaelardum non posse et uxori et philosophiae operam pariter dare. Matrimonio ergo secreto inito amantes se non amplius nisi raro ac clam viderunt. 

Avunculus autem, in cuius tutela erat Heloissa, ignominiae solacium quaerens Abaelardum ultus est – ratione scilicet sane horribili. Conduxit quosdam homines scelestos, qui Abaelardum dormientem opprimerent et castrarent. Quantum scelus! Pudendis autem amputatis se convertit Abaelardus ad monasticam vitam. Nonnullis annis post factus est Abaelardus abbas, Heloissa abbatissa. Tunc temporis inter ambos commercium illud epistolare conseri coeptum est, quae quidem litterae per saecula usque ad nos pervenerunt.

Animum meum praecipue litterae ab Heliossa conscriptae commovent. Audimus confessionem mulieris doctissimae, quae sinceros animi sui affectus aperit; audimus vocem mulieris, cuius animus est scissus. Ut res clariores evaderent, exscripsi locum quendam ex quarta quidem Heloissae epistola depromptum. Hic ait Heloissa sic: 

«In omni autem (deus scit) vitae meae statu te magis adhuc offendere quam deum vereor; tibi placere amplius quam ipsi appeto.»

Mementote, sodales, amantes nostros floruisse saeculo XII, hoc est: medio quod dicitur aevo, cum deus ille Christianus erat cardo rerum vel rerum summa cumque omnia ad deum erant referenda. Et nunc – in loco allato –  audimus Heloissam dicentem se hominem quendam pluris aestimare quam deum, se Abaelardo placere malle quam deo. Audet Heloissa suum amorem erga Abaelardum anteponere amori dei. Haec est maxima res. Nonne? Est, ut ita dicam, Heloissa femina animi rebellis, rebellis quidem eo sensu, quia cordi suo cedit - affectibus suis plus ponderis tribuens quam deo. 

Bene, sodales, si quidem resciscere vultis, quid sit verus amor, legatis vos humanissime rogo litteras illas ab Heloissa exaratas! Sunt enim scripta lectu digniora, quae quidem scripta iure meritoque inter monumenta Latina numeranda sunt. 

Haec hactenus. Doleo, sed nuncest tempus finis faciendi, licet multa restent dicenda de Heloissa et Abaelardo. Mox denuo Salodurum conveniemus ad confabulandum de litteris Latinis necnon de rebus Salodurensibus. Bene valete! 


Mittwoch, 18. April 2018

De feniculi virtutibus deque Walahfrido Strabone

Huius soliloquii pellicula in tutubulo (vulgo youtube) exhibetur. NOLI DUBITARE PREMERE HIC! Pro erroribus mendisque, quibus ex tempore Latine loquens succubui, iam in antecessum veniam peto. Visne legere soliloquium exscriptum et quibusdam additamentis exornatum? Hac in pagella parumper maneas!


Salvete omnes! Cari exspectataeque huc venistis. Mihi nomen est Beatus Salodurensis. Versor hodie denuo in diaetae nostrae culina. Nam consilium est coniungere cum litteris Latinis res holitorias. 

Rogatur hac in disputatiuncula, quod quidem holus holeribus aliis equidem praeoptem. Ecce! Rogo animos vestros, sodales, advertatis ad hunc bulbum, quem hortulani feniculum vel foeniculum vocitare solent! Inter holera feniculum enim mihi quidem holus gratissimum est. Haud una de causa feniculum mihi quidem maxime probatur. Est enim holus gustu sane dulce neque minus dulcis est eius odor. Fragrat suave – praecipue feniculi semina odore suavissimo fragrant–  atque adeo iucundissime sapit feniculum – sive crudum manducatur sive cum oryza in olla coquitur sive in furno frigitur. Semper palatum oblectatur, mulcetur, allicitur.

Haec feniculi beneficia versiculis satis lepidis depinxit Walahfridus quidam cognomine Strabo, qui monachus saeculo nono floruit. Ecce! Attuli hosce codicillos pugillares. Hocce libello, cuius index est «De cultura hortorum», Walahfridi versus feniculo dicati continentur. 

Floruit Walahfridus Strabo, ut iam dixi, saeculo nono. Fuit discipulus Hrabani illius Mauri, fuit hortalunus, poeta, monachus –  abbas scilicet monasterii Augiae Divitis, quod coenobium haud procul a Constantia, Germaiae urbe, situm aetate Carolina inter monasteria maximi momenti numerandum est. 

Walahfridus fuit poeta doctus amore horti plenus. Cuius rei documento est hoc carmen «De cultura hortorum». Est didascalicum quod dicitur carmen, quod quidem opusculum ex quadringentis fere versibus constat. 

Antequam nunc Walahfridi versus ad fenciculum spectantes recitem, argumentum oratione soluta brevibus verbis adumbrare velim, eo quidem consilio, ut hexametri facilius intellegantur. 

Laudat ergo Walahfridus non solum gustum odoremque, sed etiam alias feniculi virtutes. Neque enim vulgare quod dicitur holus est feniculum, immo vero est medicina, pertinet feniculum ad hortensia salutaria. Est remedium oculorum, ut a Walahfrido discimus. Fertur enim feniculum oculis, quos umbra premit, prodesse. 
Prodest porro feniculum ventri. Vi enim salubri feniculi delenitur venter infelix, delenitur infelix alvus. Suadet Walahfridus hominibus tumore ventris laborantibus, suadet ergo poeta noster hominibus illis miserrimis ventre inflato afflictis, ut feniculi semina cum lacte capellae fetae commisceant. Ecce: Hoc est lac capellae fetae! – Ecce: Hoc animal capella vel capra parva vocatur. Et capella feta est capella, quae modo fetum peperit. Bene! Commisceo ergo nonnulla semina feniculi cum hoc lacte capellae fetae. Hoc liquore consumpto tumor ventris mollitur et morae alvi dissolvuntur – dissolvuntur ergo, si bene poetam intellego, ventris constipationes. 

Bene! Transeamus ad feniculi postremum beneficium, cuius Walahfridus mentionem facit. Etiam feniculi radix nobis hominibus beneficio est. Radix enim liquori Lenaeo commixta tussim anhelam repellere valet. Ecce! Hoc poculo vitreo liquor Lenaeus continetur. Liquor Lenaeus nihil aliud est ac vinum.

Bene. Argumento versuum, quibus Walahfridus feniculum laudat,  adumbrato versus ipsos recitare haud abs re esse arbitror. Unam rem adiciam oportet, ut Walahfridus facilius intellegatur: Pro voce quae est feniculum poeta doctus vocabulum Graecum, quod est maratron, adhibet. Laudat ergo Walahfridus Strabo feniculi vel maratri virtutes sic: 

Nec maratri taceatur honor, quod stipite forti

tollitur, et late ramorum brachia tendit,

Dulce satis gustu dulcem satis addit odorem.

Hoc oculis, quos umbra premit, prodesse locuntur,

Huius item semen foetæ cum lacte capellæ
Absumptum  ventris fertur mollire tumorem,

Cunctantisque moras dissolvere protinus alvi.

Præterea radix maratri commixta liquori

Lenæo tussim percepta repellit anhelam.

Bene, sodales. Haec hactenus. Doleo, sed nuncest tempus finis faciendi. Mox denuo Salodurum conveniemus ad confabulandum de litteris Latinis necnon de rebus Salodurensibus. Bene valete, sodales! Absint a vobis morae alvi! Absit a vobis ventris tumor! Fruamini, sodales, feniculi beneficiis!

Walahfridus Strabo: De cultura hortorum
https://www.hs-augsburg.de/~harsch/Chronologia/Lspost09/Walahfrid/wal_ho01.html#11

Dienstag, 20. März 2018

De Vergilio mago

Huius disputatiunculae pellicula in tutubulo (vulgo youtube) exhibetur. Noli dubitare premere hic! Visne legere sermonem exscriptum et quibusdam additamentis exornatum? Hac in pagella parumper maneas!
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - 



Salvete omnes! Cari exspectatique huc venistis. Mihi nomen est Beatus Salodurensis. Hodie consilium est quaedam verba facere de mediaevali qui dicitur Vergilio, qui vates haud una de causa mihi videtur esse dignus, qui tractetur!

Medio quod dicitur aevo Vergilius inter philosophos praecipuos habebatur. At vero Vergilius mediaevalis non solum scientiâ septem artium liberalium excellebat, sed etiam rerum erat peritissimus magicarum.

Spectate, sodales, vos amabo, quid hoc est? Virga est, virga scilicet magica Vergilii! Hac virga fretus Vergilius agebat res miras! Iam videbimus!

Non ita pridem hoc in libro* fabulam de Vergilio mago offendi scitu dignam. Auctor – nempe Nicolaus Holzberg – mentionem narratiunculae cuiusdam facit, quae inde a medio aevo exeunte usque ad aetatem litterarum renascentium in ore multorum hominum fuit. Hanc quidem fabulam nunc, nisi piget, renarrare velim.

Fertur Vergilius vates virginem quandam Romanam speciosissimam adamasse. Diu autem Vergilium a puella esse repudiatum, esse reiectum. Postremo puellam specie – i.e. per speciem –  vatis preces exaudivisse et e fenestra corbem fune suspensam demisisse, ut amatorem ad se subduceret.

 – – Eccam videatis corbem fune suspensam vel potius corbulam! Imponamus nunc Vergilium in hanc corbem! Ecce! Nunc Vergilius a virgine sursum tollitur.   

At vero amatorem nostrum, cum medio in aere penderet, a puella perfida desertum esse ferunt.

– – Eheu! Quantam miseriam! Spectate, sodales, Vergilium sanctum illum vatem a puella Romana frustratui habitum! – –

Quid porro? Minime mirandum est Vergilium in aere pendentem mane subsequenti ab hominibus eam domum praetereuntibus esse irrisum. Vergilium autem ira incensum iniuriam ultum esse ferunt. Effecisse eum, ut Romae omnes exstinguerentur ignes.  – – Quantum miraculum! Quid portentosius fieri potest? Mente fingatis, sodales, Vergilium Romae omnes ignes exstinxisse! Quid porro? – – Hac calamitate ut se liberaret, Romanos Vergilium adeuntes rogasse dicunt. Morem autem gessisse eum precibus Romanorum hoc modo eodemque quidem narratu sane horribili: Coactam enim esse puellam perfidam consistere in foro. Magica autem arte vatem effecisse, ut flammae ex puellae pudendis emicarent. Quo spectaculo vel potius quo monstro allectos Romanos ad puellam misellam confluxisse. Quicumque nunc ignem ad larem suum reverti vellet, eum flammam non recepisse nisi ligno virginis pudendis admoto. Namque ut alii aliis flammam traderent, fieri non potuisse. Qua ratione Vergilium par pari rettulisse. – Bene. Hactenus de hac fabula.

Est fabella mira haud una de causa. Nonne? Primum omnium: Est narratiuncula sane crudelis. Uxor mea, cum ei fabulam narravissem, recte monuit eam compositam esse secundum rationem fabularum illarum, quae de maleficis strigisque combustis aguntur. Quid hoc sibi vult? Admittit virgo nostra quandam culpam, quam ob rem in rŏgum imposita comburatur. Quod enim flammae ex pudendis puellae emĭcant, nihil aliud esse nisi rŏgum uxor mea putat. Interrogat quoque uxor, curnam non Vergilius in rogum impositus sit. Neque enim puella illa misella, sed Vergilius praeditus est arte magica. Utcumque res se habent, sodales, cavete Vergilii virgam magicam! Nam mirum quantum Vergilius mediaevalis virgâ suâ agere valet! Bene.

Antequam huic disputatiunculae finem imponam, hoc unum postremo loco dicam: Recte enim me commonefecit Robertus Montellensis, magister Latinitatis meus humanissimus, multas huius generis fabulas esse haud raro cum urbe Neapoli, ubi Vergilius sepultus esse dicitur, coniunctas. Admŏnet Robertus homines, qui medio aevo fuerunt, Vergilio potestatem divinam attribuisse. Fuisse verbi gratia Vergilium, qui quendam Dantem Alagherium ad inferos duxerit. Fabulas illas miras ait Robertus esse profectas a vate illo Romano, qui in quarta ecloga ortum cuiusdam pueri vaticinatus sit quique adeo eadem in ecloga cecinerit reventuram esse auream aetatem.

Bene. Haec hactenus, licet permulta restent dicenda de Vergilio măgo. Doleo, sed nunc est tempus finis faciendi. Mox denuo Salodurum conveniemus ad confabulandum de rebus Salodurensibus aliisque. Bene valete!

-------------------------

*Nicolaus [Niklas] Holzberg: De Vergilio: De poeta eiusque opere [Vergil: der Dichter und sein Werk], Monaci a. 2006°, p. 11°

Freitag, 26. Januar 2018

De Johanne Amos Comenio sive de quodam instrumento coquinario

Huius disputatiunculae pellicula in tutubulo (vulgo youtube) exhibetur. Noli dubitare premere hic! Pro erroribus mendisque, quibus ex tempore Latine loquens succubui, iam in antecessum veniam peto. Visne legere soliloquium exscriptum et quibusdam additamentis exornatum? Hac in pagella parumper maneas!
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - 

Salvete omnes! Cari exspectatique huc venistis. Mihi nomen est Beatus Salodurensis. Hodie denuo consilium est quaedam referrre vel potius paucula adumbrare de quodam loco Salodurensi, qui haud una de causa dignus est commemoratu.

Ad proximas quidem disputatiunculas habendas quosdam angulos publicos Salodurenses adii, hodie autem in loco domestico versor – nempe in diaetae nostrae culina. Ne me perperam intellegatis, sodales: Longissime absum, ut hanc culinam locum commemoratu dignum dicam! Nihilominus mihi persuasum est in culina qualibet res quasdam inveniri haud indignas, quae inspiciantur.




Spectate, vos amabo! Quid hoc est? Quomodo haec duo instrumenta coquinaria Latine dicuntur? Sunt tabellae vel potius laminae metallicae sescentis dentulis eximiis instructae. Haec lamina maior caseo terendo servit. Eccum caseum Italicum Parmensem, quem nunc quidem ope huius instrumenti terere vel radere possum. Haec autem lamina minor servit aromatibus terendis vel radendis. Eccam videatis, sultis, hanc nucem moschatam! Est aroma suaviter fragrans, quod quidem aroma ope huius lamellae dentatae facile potest radi. Ergo non mirum est, quod a verbo radendi nomen huius instrumenti derivatum est. Namque haec lamina Latine radula dicitur.

Vocem, quae est radula, hocce in libro, cuius index est «Orbis Sensualium Pictus», offendi. Quem enim librum a Johanne Amos Comenio fabre exaratum hisce diebus non semel tantum evolvere soleo. Comenius enim sane est auctor haud contemnendus. Floruit saeculo decimo septimo. Natus est in Moravia, sed propter calamitates belli triginta annorum coactus est patriam effugere et peregre vitam degere. Fuit Comenius theologus, imprimis autem fuit nomen magnum, ne dicam: gravissimum nomen in re publica paedagogica quae dicitur.

Conscripsit Comenius cum alios libros permultos tum maxime opera quaedam ad Linguam Latinam discendam spectantia, ad quod quidem genus «Orbis Sensualium Pictus» pertinet. Hoc libro didascalico Latinitatis nullus fuit felicior, nullus usitatior, nullus decursu saeculorum gentibus gratior. Comenius enim fuit rerum novator, quippe qui in hoc libro componendo usus sit ratione docendi tunc temporis novissima.

Ut res evadant clariores, exemplum affero. Evolvamus librum! Ecce capitulum, cuius index est «coquinaria»! A sinistra parte culina cum rebus coquinariis depingitur: Ecce! Depinguntur focus, ollae, cacabi, sartagines, pátinae, catíni et ita porro. Eccam hic videatis radulam nostram numero «15« notatam! Ad unamquamque rem numerus adscriptus est. A dexta res depictae verbis nominantur et explicantur – hic Latine, illic sermone vernaculo. De radula nostra scriptum est hoc: «[Coquus] elixa condit aromatibus, quae [...] radulâ terit.» Quibus ex dictis Comenium calamum simplicissimum puerisque accomodatum adhibere cognoscimus. Neque quicquam in pueris docendis est gratius perspicuitate orationis! Nonne?

Rogatur nunc, quomodo Comenius doctrinam suam fundaverit. Evolvamus praefationem! Hic – scilicet in praefatione – Comenius rationes suas docendi aperit et sane luculenter quidem. Excerpere velim, nisi piget, quasdam sententias easque quidem praecipuas:  

«Sensualia», ait Comenius, «recte praesententur sensibus, ne capi non possint.» Qua ex sententia sequitur illud, quod in linguis docendis quasi est fundamentum: scilicet ut verba cum rebus coniungantur! Namque, ut rectissime ait Comenius, «in intellectu nihil est, nisi prius fuerit in sensu.» Neque enim quicquam absurdius est quam ut vocabulum, quod est radula, memoriae mandemus, quin rem teneamus, quin perspiciamus, quid sit radula, quin nostris ipsorum oculis rem intueamur!

«Notum enim est», ait Comenius, «pueros (ab ipsâ propemodum infantiâ) picturis delectari oculosque his spectaculis libenter pascere.» Recito quoque, nisi piget, aliam sententiam, quam colore subduxi rubro: «Sensûs enim (aetatulae primae duces potissimi, quippe ubi mens ad abstractum rerum contemplationem nondum se elevat) obiecta sua semper quaerunt, absentibus illis hebescunt, taedioque sui huc illuc se vertant; praesentibus autem objectis suis hilarescunt.»

Quibus ex dictis patet rationes docendi a Comenio adhibitas etiam apud nos, qui Linguam Latinam et discimus et docemus, valere. Quidquid discitur et docetur, semper clarum, distinctum, manifestum sit! Claritas autem contingit, cum verba cum rebus coniunguntur – sive res nominatae discipulis in picturis ostenduntur, sive res ipsae oculis praesentantur – veluti haec radula! Bene.

Antequam huic disputatiunculae finem imponam, hocce adicere velim: «Orbis Sensualium Pictus» sane est «encyclopaediola», si Comenii verbo uti mihi licet. Hanc enim «encyclopaediolam» evolvere idem est ac orbem terrarum saeculi decimi septimi peragrare et vitam cotidianam cultumque civilem tunc temporis vigentem cognoscere. Comenius nos per omnia ducit, nobis omnia ostendit, nobis omnia nominat. Invisimus lanionem, fabrum scriniarium, fabrum murarium, lignarium, figulum, tonsorem; omnia de bestiis, de pecudibus, avibus comperimus, omnia de culinis, balneis, horologiis sescentisque aliis de rebus discimus. Ad summam: Comenius reapse mundum totum nobis dono dedit, dedit nobis dono nomen radulae sescentaque alia vocabula. Ante omnia autem ille eruditus Moravus nobis methodum praebuit tam prudentem quam utilem et frugiferam.


Bene. Haec hactenus. Doleo, sed nunc est tempus finis faciendi. Mox autem denuo Salodurum conveniemus ad confabulandum de rebus Salodurensibus. Bene valete!

Mittwoch, 20. Dezember 2017

De ibice vel de capro montano


Huius soliloquii pellicula in tutubulo (vulgo youtube) exhibetur. Noli dubitare premere hic! Pro erroribus mendisque, quibus ex tempore Latine loquens succubui, iam in antecessum veniam peto. Visne legere soliloquium exscriptum et quibusdam additamentis exornatum? Hac in pagella parumper maneas!
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Salvete omnes! Cari exspectatîque huc venistis. Mihi nomen est Beatus Salodurensis. Hodie denuo consilium’st quaedam referrre vel potius paucula adumbrare de quodam loco Salodurensi, qui sub quibusdam aspectibus dignus’st commemoratu.


Versor hodie in museo Salodurensi Historiae Naturali dicato. Iuxta me conspicitur ibex vel caper montanus. Neque vero est ibex vivus, sed est animal a rerum peritis scite praeparatum et effertum. Animos vestros, sodales, vos amabo, ad cornua advertite! Ibex habet cornua sane ingentia. Nonne? Spectate quaeso! Caput ibicis cornibus tam vastis quam magnificis oneratum pariterque ornatum’st.

Apud nos – scilicet in monte Iura – ibices non inveniuntur nisi rariores. Namque ibices tenent summas Alpes, tenent loca aspera et montuosa, tenent loca sane inaccessibilia. Caper montanus est animal scansivum quod dicitur. Scandere enim valet saxa praerupta et quidem perniciter. Est quoque animal «pernicitatis mirandae». Huius rei iam Plinius in octavo libro Naturalis Historiae (VIII 214) mentionem fecit. Ait Plinius de ibice: «Caprae [...] in plurimas similitudines transfigurantur. Sunt caprae, sunt rupicaprae, sunt ibices pernicitatis mirandae, quamquam onerato capite vastis cornibus gladiorum ceu vaginis.» Bene cornua sane depingit Plinius. Spectate! Similia reapse sunt cornua ibicis vaginis gladiorum. – Bene. – Quid aliud scitu dignum dicere possim?

Ne longus sim, nihil adicere velim nisi hocce: Saeculo duodevicesimo ibices ad internecionem omnino redacti sunt – unâ solâ regione in Alpibus Italicis exceptâ. Ibi – nempe in ea regione Alpina, quae Augustam Taurinorum incolentibus  est a septentrionibus –  ibices in fide regis Italiae – vel potius regis Sardiniae et Pedemontii erant. Regi erat commissa tutela caprorum montanorum.
Ergo saeculo vicesimo incipiente summus magistratus Confoederationis Helveticae regem – scilicet Victorium Emanuelem eius nominis tertium –  adiit rogans, ut nobis Helvetiis aliquot ibices venderet. Cum rex Italorum rogatum Helvetiorum denegavisset, summus magistratus Confoederationis Helveticae fures versutos emisit, qui ibices Italicos raperent. Et ita factum’st. Nostri praedatores ferarum clam nonnullos ibices ex Italia furati sunt, ut in quodam vivario Helvetico alerentur. Quae animalia, postquam eorum numerus auctus est, in libertatem emissa sunt. Ab iis animalibus ex Italia raptis capri montani Helvetici, qui nunc sunt, originem trahunt. Aliis verbis: Etiam ibici nostro Saludurensi maiores Italici sunt. Quae quidem res mihi sane placet. – Bene. Haec hactenus.


Doleo, sed nunc est tempus finis faciendi. Mox autem denuo Salodurum conveniemus ad confabulandum de rebus Salodurensibus. Vobis omnibus optima quaeque in proximos dies festos atque adeo in annum novum exopto. Tantum’st. Bene valete!